اگر کنوانسیون SOLAS را ستون اصلی ایمنی کشتیها بدانیم و MARPOL را مهم‌ترین سند حفاظت از محیط زیست دریایی، بدون تردید کنوانسیون کار دریایی (Maritime Labour Convention 2006) مهم‌ترین سند بینالمللی در زمینه حقوق، رفاه و شرایط کار دریانوردان محسوب میشود.
به همین دلیل بسیاری از متخصصان صنعت دریایی از MLC با عنوان چهارمین رکن قوانین بینالمللی دریانوردی یاد می‌کنند؛ زیرا در کنار SOLAS، MARPOL و STCW، یکی از پایه‌های اصلی نظام حقوقی صنعت کشتیرانی جهان است.
MLC 2006 تنها یک قانون نیست؛ بلکه مجموعه‌ای جامع از استانداردهای بینالمللی است که تلاش می‌کند تعادل مناسبی میان منافع شرکت‌های کشتیرانی، دولت‌ها و دریانوردان برقرار کند.
MLC چگونه به وجود آمد؟
تا پیش از تصویب این کنوانسیون، سازمان بینالمللی کار بیش از شصت مقاولهنامه و توصیه‌نامه درباره شرایط کار دریانوردان منتشر کرده بود.
هر کدام از این اسناد بخشی از مشکلات را پوشش می‌دادند، اما پراکندگی آن‌ها باعث شده بود اجرای قوانین بسیار دشوار شود.
فرض کنید یک شرکت کشتیرانی مجبور باشد هم‌زمان ده‌ها سند مختلف را مطالعه و اجرا کند و یک دریانورد نیز برای آگاهی از حقوق خود به منابع متعددی مراجعه کند. طبیعی است که چنین ساختاری کارآمد نخواهد بود.
به همین دلیل، ILO تصمیم گرفت تمامی مهم‌ترین مقررات را در قالب یک کنوانسیون واحد گردآوری کند.
نتیجه این تصمیم، تصویب کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶ بود؛ کنوانسیونی که از زمان لازم‌الاجرا شدن، به یکی از مهم‌ترین اسناد حقوقی صنعت دریایی جهان تبدیل شد.
هدف اصلی MLC چیست؟
هدف این کنوانسیون را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: تضمین برخورداری تمامی دریانوردان از شرایط کاری و زندگی شایسته، صرف‌نظر از ملیت، محل استخدام یا پرچم کشتی.
برای رسیدن به این هدف، MLC حداقل استانداردهایی را تعیین کرده است که شرکت‌های کشتیرانی و کشورهای عضو موظف به رعایت آن هستند.
این استانداردها حوزه‌های مختلفی را پوشش می‌دهند؛ از استخدام گرفته تا پایان قرارداد و حتی بازگرداندن دریانورد به کشور محل اقامت.
چه کشتی‌هایی مشمول MLC هستند؟
یکی از پرسش‌هایی که معمولاً برای دریانوردان مطرح میشود این است که آیا همه کشتیها مشمول MLC هستند؟ پاسخ کوتاه این است: خیر.
دامنه اجرای کنوانسیون به عوامل مختلفی مانند نوع کشتی، فعالیت تجاری آن، پرچم کشتی و وضعیت حقوقی آن بستگی دارد.
به طور کلی، بخش بزرگی از کشتیهای تجاری فعال در حمل‌ونقل بینالمللی تحت الزامات این کنوانسیون قرار می‌گیرند.
با این حال، برخی شناورها ممکن است به موجب مقررات یا استثناهای پیش‌بینی‌شده در خود کنوانسیون، مشمول تمام یا بخشی از الزامات نباشند. بنابراین، تشخیص وضعیت هر شناور باید بر اساس متن کنوانسیون و مقررات کشور صاحب پرچم انجام شود.
چه افرادی «دریانورد» محسوب می‌شوند؟
در نگاه اول، پاسخ ساده به نظر می‌رسد؛ اما از نظر حقوقی همیشه چنین نیست.
کنوانسیون MLC تعریف مشخصی از دریانورد ارائه می‌کند که بر اساس آن، هر فردی که به هر عنوان بر روی کشتی مشمول این کنوانسیون مشغول به کار، استخدام یا فعالیت باشد، می‌تواند در دامنه شمول آن قرار گیرد.
به همین دلیل، تنها افسران و ملوانان مشمول این مقررات نیستند و در بسیاری از موارد، کارکنان بخش خدمات، آشپزخانه، فنی و سایر افرادی که به طور معمول در کشتی فعالیت می‌کنند نیز از حمایت‌های این کنوانسیون برخوردار هستند.
البته در برخی موارد خاص، تشخیص نهایی با مقام صلاحیت‌دار کشور صاحب پرچم خواهد بود.
پنج عنوان اصلی MLC
برای آنکه مطالعه کنوانسیون آسان‌تر باشد، مقررات آن در پنج عنوان (Title) اصلی تنظیم شده است. در مقالات آینده، هر یک از این عناوین به صورت کامل و با مثال‌های کاربردی بررسی خواهند شد.
- عنوان اول: حداقل الزامات برای اشتغال دریانوردان در کشتی
- عنوان دوم: شرایط استخدام
- عنوان سوم: محل اقامت، امکانات رفاهی، تغذیه و پذیرایی
- عنوان چهارم: حفاظت از سلامت، مراقبت‌های پزشکی، رفاه و حمایت اجتماعی
- عنوان پنجم: انطباق و اجرای مقررات
چرا اجرای MLC برای شرکت‌های کشتیرانی اهمیت دارد؟
گاهی تصور میشود این کنوانسیون فقط برای حمایت از دریانوردان تدوین شده است؛ اما واقعیت این است که اجرای صحیح آن به سود شرکت‌های کشتیرانی نیز هست. شرکتی که استانداردهای MLC را رعایت می‌کند:
- اعتماد بیشتری نزد دریانوردان ایجاد می‌کند
- در جذب نیروی متخصص موفق‌تر عمل می‌کند
- احتمال بروز اختلافات کاری را کاهش می‌دهد
- در بازرسی‌های بینالمللی با مشکلات کمتری روبه‌رو میشود
- اعتبار حرفه‌ای بیشتری در بازار جهانی کسب می‌کند
به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های معتبر اجرای MLC را بخشی از فرهنگ سازمانی خود می‌دانند، نه صرفاً یک الزام قانونی.
نتیجه‌گیری
کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶، نقطه عطفی در حمایت از نیروی انسانی صنعت دریایی است. این سند با ایجاد استانداردهای مشترک، تلاش کرده است شرایطی فراهم کند که دریانوردان در سراسر جهان از حداقل حقوق و حمایت‌های لازم برخوردار باشند و در عین حال، شرکت‌های کشتیرانی نیز چارچوبی روشن برای مدیریت منابع انسانی خود در اختیار داشته باشند.
با این حال، شناخت کلی MLC کافی نیست. هر دریانورد باید بداند هنگام امضای قرارداد کاری، چه حقوقی دارد و چه تعهداتی را می‌پذیرد.