بسیاری از اختلافاتی که میان دریانوردان و شرکت‌های کشتیرانی به وجود می‌آید، از یک نقطه مشترک آغاز می‌شود: قرارداد کار.
دریانوردی که بدون مطالعه دقیق قرارداد، آن را امضا می‌کند، ممکن است بعدها با مشکلاتی مانند اختلاف در میزان حقوق، مدت قرارداد، شرایط مرخصی، هزینه بازگشت به کشور، بیمه یا نحوه فسخ قرارداد روبه‌رو شود. از سوی دیگر، شرکتی که قراردادهای شفاف و منطبق با مقررات تنظیم می‌کند، معمولاً با اختلافات کمتری مواجه شده و رابطه حرفه‌ای پایدارتری با کارکنان خود برقرار می‌کند.
به همین دلیل، کنوانسیون کار دریایی (MLC 2006) توجه ویژه‌ای به قرارداد کار دریانوردان داشته و حداقل الزامات آن را مشخص کرده است.
قرارداد کار دریانوردان چیست؟
قرارداد کار دریانوردان که در بسیاری از اسناد بین‌المللی با عنوان Seafarer Employment Agreement (SEA) شناخته می‌شود، توافقی حقوقی میان دریانورد و کارفرما یا شرکت مسئول استخدام است که شرایط همکاری، حقوق و تعهدات طرفین را مشخص می‌کند.
این قرارداد تنها یک برگه اداری نیست؛ بلکه مهمترین سندی است که در صورت بروز اختلاف، مبنای بررسی و رسیدگی قرار می‌گیرد.
به همین دلیل، هر دریانورد باید پیش از امضا، تمام مفاد آن را با دقت مطالعه کند و در صورت وجود ابهام، توضیح لازم را دریافت نماید.
چرا قرارداد اهمیت دارد؟
تصور کنید دو دریانورد با یک سمت شغلی و روی دو کشتی مشابه مشغول به کار هستند، اما قراردادهای متفاوتی امضا کرده‌اند. ممکن است یکی از آن‌ها شرایط بهتری داشته باشد؛ از جمله:
- مرخصی بیشتری داشته باشد
- بیمه کامل‌تری دریافت کند
- شرایط بهتری برای بازگشت به کشور داشته باشد
- اضافه‌کار او به شکل متفاوتی محاسبه شود
بنابراین، بسیاری از حقوق و مزایا علاوه بر قوانین بین‌المللی، به مفاد قرارداد نیز وابسته هستند.
یک قرارداد استاندارد باید شامل چه مواردی باشد؟
هرچند شکل قراردادها در شرکت‌های مختلف متفاوت است، اما معمولاً اطلاعات زیر باید به‌صورت شفاف در آن درج شود:
- مشخصات کامل دریانورد
- مشخصات کارفرما یا شرکت مسئول استخدام
- سمت یا رتبه شغلی
- نوع کشتی
- محل شروع خدمت
- تاریخ شروع قرارداد
- شرایط پایان قرارداد
- میزان حقوق پایه
- نحوه پرداخت حقوق
- ساعات کار و استراحت
- شرایط مرخصی
- بیمه و حمایت‌های درمانی
- شرایط بازگرداندن دریانورد به کشور محل اقامت
- شرایط فسخ قرارداد
- مرجع رسیدگی به اختلافات
هرچه قرارداد شفاف‌تر باشد، احتمال بروز اختلاف در آینده کمتر خواهد بود.
آیا می‌توان بدون مطالعه قرارداد آن را امضا کرد؟
پاسخ این سؤال کاملاً روشن است: خیر.
گاهی برخی دریانوردان به دلیل عجله برای اعزام یا اعتماد بیش از حد به واسطه‌ها، قرارداد را بدون مطالعه امضا می‌کنند. این تصمیم می‌تواند پیامدهای مهمی داشته باشد.
اگر بندی از قرارداد برای دریانورد نامفهوم باشد، بهتر است پیش از امضا درباره آن سؤال کند یا از فرد متخصص مشاوره بگیرد.
امضای قرارداد به معنای پذیرش مفاد آن است و در بسیاری از اختلافات، نخستین سندی که بررسی می‌شود همین قرارداد خواهد بود.
آیا شرکت می‌تواند هر قراردادی تنظیم کند؟
خیر. اگرچه شرکتها در تنظیم قرارداد آزادی عمل دارند، اما این آزادی مطلق نیست.
مفاد قرارداد نباید با قوانین لازمالاجرا و مقررات حاکم بر رابطه کاری مغایرت داشته باشد. در بسیاری از موارد، حتی اگر بندی در قرارداد درج شده باشد، در صورت تعارض با مقررات الزام‌آور، ممکن است قابلیت اجرا نداشته باشد.
به همین دلیل، شرکت‌های حرفه‌ای معمولاً قراردادهای خود را بر اساس استانداردهای بین‌المللی و قوانین قابل اعمال تنظیم می‌کنند.
مسئولیت دریانورد پس از امضای قرارداد
امضای قرارداد تنها برای کارفرما تعهد ایجاد نمی‌کند. دریانورد نیز متعهد می‌شود که:
- وظایف محوله را به‌درستی انجام دهد
- مقررات کشتی را رعایت کند
- از تجهیزات و اموال کشتی محافظت نماید
- دستورهای قانونی فرمانده کشتی را اجرا کند
- مقررات ایمنی، امنیت و حفاظت از محیط زیست را رعایت نماید
- رفتار حرفه‌ای و محترمانه با سایر اعضای خدمه داشته باشد
حقوق و مسئولیت‌ها همواره در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.
اشتباهات رایج هنگام امضای قرارداد
بررسی اختلافات حقوقی نشان می‌دهد برخی اشتباهات بارها تکرار می‌شوند، از جمله:
- امضای قرارداد بدون مطالعه کامل
- دریافت نکردن نسخه‌ای از قرارداد
- توجه نکردن به مدت قرارداد
- بی‌اطلاعی از شرایط فسخ قرارداد
- نپرسیدن درباره بیمه و خدمات درمانی
- اطمینان صرف به وعده‌های شفاهی
توصیه می‌شود تمامی توافق‌های مهم در متن قرارداد یا اسناد رسمی مرتبط درج شوند.
توصیه‌های کاربردی برای دریانوردان
پیش از امضای هر قرارداد:
- تمام صفحات را مطالعه کنید
- از دریافت یک نسخه امضاشده اطمینان حاصل کنید
- در صورت وجود ابهام، توضیح بخواهید
- صرفاً به توضیحات شفاهی اکتفا نکنید
- مشخصات شخصی و سمت شغلی خود را کنترل کنید
- میزان حقوق، ارز پرداخت، زمان پرداخت و شرایط اضافه‌کار را بررسی کنید
- مدت قرارداد و شرایط پایان همکاری را با دقت بخوانید
نکته مهم
این مقاله جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیست. در صورت بروز اختلاف یا مواجهه با مسائل پیچیده قراردادی، مراجعه به مراجع ذی‌صلاح یا دریافت مشاوره از افراد متخصص می‌تواند بهترین راهکار باشد.