اگر از مردم بپرسید مهم‌ترین شغل جهان چیست، احتمالاً پاسخ‌هایی مثل پزشک، مهندس یا خلبان می‌شنوید؛ اما کمتر کسی به دریانوردان فکر می‌کند. با این حال، بخش عمده‌ای از کالاهایی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنیم — از مواد غذایی و دارو گرفته تا خودرو و سوخت — از طریق دریا و به دست میلیون‌ها دریانورد در سراسر جهان جابه‌جا می‌شود.
این افراد ماه‌ها دور از خانه و خانواده، مسئولیت هدایت و نگهداری کشتیها را بر عهده دارند؛ کاری که تنها یک شغل نیست، بلکه سبکی از زندگی است. به همین دلیل، جامعه جهانی مجموعه‌ای از قوانین بینالمللی را برای حمایت از دریانوردان تدوین کرده تا صرف‌نظر از ملیت، مذهب یا پرچم کشتی، هیچ‌کس از حقوق اولیه‌ی خود محروم نشود.
کنوانسیون MLC 2006؛ منشور حقوق دریانوردان
مهم‌ترین سند بینالمللی در این حوزه، کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶ (MLC 2006) است که بسیاری از متخصصان آن را «منشور حقوق دریانوردان» می‌نامند. این کنوانسیون حداقل استانداردهای لازم برای استخدام، شرایط کار، محل اقامت، تغذیه، خدمات درمانی، رفاه، حمایت اجتماعی و امنیت شغلی دریانوردان را مشخص می‌کند و اجرای آن برای کشورهای عضو و کشتیهای مشمول الزامی است.
حقوق دریانوردان دقیقاً شامل چه چیزهایی می‌شود؟
برخلاف تصور رایج، حقوق دریانوردان تنها به میزان حقوق ماهانه محدود نمی‌شود. این مفهوم طیف گسترده‌ای از موضوعات را دربر می‌گیرد؛ از شرایط استخدام و نحوه‌ی تنظیم قرارداد گرفته تا ساعات کار و استراحت، کیفیت محل اقامت، تغذیه، مراقبت‌های پزشکی، بیمه، بازگرداندن دریانورد به کشور خود و نحوه‌ی رسیدگی به شکایات.
به بیان ساده، هر موضوعی که بر کیفیت زندگی و کار یک دریانورد تأثیر بگذارد، بخشی از حقوق او محسوب می‌شود.
چرا حقوق دریانوردان اهمیت ویژه‌ای دارد؟
فعالیت در دریا با بسیاری از مشاغل دیگر تفاوت اساسی دارد. یک دریانورد ممکن است ماه‌ها در فاصله‌ی هزاران کیلومتری از خانه، در محیطی محدود و با مسئولیت‌های سنگین عملیاتی فعالیت کند. در چنین شرایطی، نبود قوانین مشخص می‌تواند زمینه‌ساز سوءاستفاده و تضییع حقوق باشد.
قوانین بینالمللی تلاش میکنند تعادلی میان منافع مالکان کشتی، شرکت‌های کشتیرانی و حقوق دریانوردان ایجاد کنند؛ تعادلی که هم از نیروی انسانی محافظت می‌کند و هم استمرار صنعت حمل‌ونقل دریایی را تضمین می‌نماید.
مهم‌ترین حقوق یک دریانورد
- قرارداد کاری شفاف و قابل‌فهم
- دریافت منظم حقوق و مزایا مطابق قرارداد
- محیط کار ایمن و سالم
- محل اقامت مناسب در کشتی
- غذای سالم، کافی و آب آشامیدنی مناسب
- دسترسی به خدمات پزشکی و درمانی
- ساعات کار و استراحت مطابق استانداردهای بینالمللی
- امکان ارتباط با خانواده در حد امکانات کشتی
- برخورداری از مرخصی استحقاقی
- بازگردانده‌شدن به کشور محل اقامت در پایان قرارداد
- رفتار محترمانه و عاری از تبعیض، خشونت یا آزار
مسئولیت دریانورد در کنار حقوق او
همان‌گونه که قوانین برای دریانورد حقوق مشخصی در نظر گرفته‌اند، مسئولیت‌هایی نیز بر عهده‌ی او قرار داده‌اند. دریانورد موظف است وظایف محوله را مطابق مقررات و دستورالعمل‌های ایمنی انجام دهد، در دوره‌های آموزشی الزامی شرکت کند و مقررات ایمنی و حفاظت از محیط‌زیست را رعایت نماید.
در واقع، حقوق و مسئولیت‌ها دو مفهوم جدایی‌ناپذیرند و رعایت هر دو، پایه‌ی یک محیط کاری ایمن و حرفه‌ای است.
آیا همه دریانوردان مشمول قوانین یکسانی هستند؟
پاسخ همیشه مثبت نیست. اگرچه کنوانسیون MLC 2006 استانداردهای حداقلی مشترکی تعیین می‌کند، اجرای جزئیات آن بسته به عواملی مثل کشور صاحب پرچم کشتی، قوانین ملی، نوع کشتی، نوع قرارداد استخدام و توافق‌نامه‌های جمعی (Collective Bargaining Agreements) می‌تواند متفاوت باشد.
به همین دلیل، هر دریانورد علاوه بر آشنایی با اصول کلی، باید قرارداد کاری خود و قوانین قابل‌اعمال بر کشتی محل خدمتش را نیز به‌دقت مطالعه کند.