ورود یک کشتی به بندر، پایان مسئولیت‌های قانونی و ایمنی آن نیست. برعکس، بندر یکی از مهم‌ترین نقاطی است که در آن وضعیت کشتی، تجهیزات، اسناد و شرایط زندگی و کار خدمه میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
کنترل دولت بندری یا Port State Control که معمولاً با عنوان PSC شناخته می‌شود، یکی از سازوکارهای مهم نظام ایمنی دریانوردی در جهان است. هدف اصلی این نظام، اطمینان از آن است که کشتیهای خارجی هنگام ورود به بنادر، الزامات بینالمللی و مقررات قابل اعمال را رعایت می‌کنند.
در کنار الزامات مربوط به ایمنی کشتی و جلوگیری از آلودگی، شرایط زندگی و کار دریانوردان نیز میتواند در چارچوب مقررات مربوطه مورد بررسی قرار گیرد. کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶ (MLC, 2006) در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد.
برای یک دریانورد، آشنایی با PSC و MLC فقط یک موضوع حقوقی یا اداری نیست. نتیجه یک بازرسی میتواند مستقیماً بر شرایط کاری، ایمنی و حتی ادامه فعالیت کشتی تأثیر بگذارد.
بازرسی دولت بندری چیست؟
دولت صاحب پرچم مسئول اصلی نظارت بر کشتی‌هایی است که تحت پرچم آن فعالیت می‌کنند. با این حال، اگر یک کشتی وارد بندر کشور دیگری شود، دولت آن بندر نیز در شرایط مشخص میتواند وضعیت کشتی را بررسی کند. این سازوکار به عنوان Port State Control یا PSC شناخته می‌شود.
هدف PSC این نیست که صرفاً برای کشتی‌ها مشکل ایجاد کند یا از آنها جریمه دریافت شود. هدف اصلی، شناسایی کشتی‌هایی است که ممکن است استانداردهای لازم را رعایت نکنند و در نتیجه، خطراتی برای خدمه، مسافران، محموله، محیط زیست یا سایر کشتی‌ها ایجاد کنند.
بازرسی میتواند از بررسی اسناد آغاز شود و در صورت نیاز به بررسی دقیق‌تر تجهیزات، عملیات و شرایط زندگی خدمه ادامه پیدا کند.
بازرس PSC چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟
دامنه بازرسی به نوع کشتی، وضعیت آن، سابقه بازرسی‌ها، اطلاعات موجود درباره کشتی و سایر عوامل مرتبط بستگی دارد. بازرس ممکن است مواردی مانند موارد زیر را بررسی کند:
- مدارک و گواهینامه‌های کشتی
- مدارک و صلاحیت‌های خدمه
- تجهیزات ایمنی
- تجهیزات اطفای حریق
- تجهیزات نجات
- وضعیت عرشه و بخش‌های مختلف کشتی
- سیستم‌های ناوبری و ارتباطی
- تجهیزات مرتبط با جلوگیری از آلودگی
- شرایط کار و زندگی خدمه
- ساعات کار و استراحت
- قراردادهای کاری دریانوردان
- پرداخت حقوق
- امکانات اقامتی
- غذا و آب آشامیدنی
- امکانات پزشکی
البته همه این موارد الزاماً در هر بازرسی با یک میزان و عمق بررسی نمی‌شوند.
آیا PSC فقط تجهیزات کشتی را بررسی می‌کند؟
خیر. این تصور که PSC فقط به موتور، تجهیزات نجات یا سیستم‌های ناوبری مربوط می‌شود، اشتباه است. شرایط زندگی و کار دریانوردان نیز میتواند بخشی از فرآیند کنترل باشد. در این زمینه، MLC 2006 اهمیت ویژه‌ای دارد.
کنوانسیون کار دریایی مجموعه‌ای از حداقل استانداردهای بینالمللی مربوط به شرایط کار و زندگی دریانوردان را تعیین می‌کند.
موضوعاتی مانند قرارداد کار، دستمزد، ساعات کار و استراحت، بازگشت دریانورد به کشور، خدمات پزشکی، محل اقامت، غذا و تغذیه و سازوکار رسیدگی به شکایات، از جمله موضوعاتی هستند که در چارچوب MLC مورد توجه قرار گرفته‌اند.
MLC در بازرسی PSC چه نقشی دارد؟
MLC 2006 در بسیاری از کشتی‌هایی که مشمول آن هستند، یکی از اسناد مهم در فرآیند بررسی شرایط کار و زندگی دریانوردان محسوب می‌شود.
در بازرسی ممکن است مدارک مربوط به رعایت الزامات MLC بررسی شوند و در صورت وجود نشانه‌هایی از عدم انطباق، بازرس موضوع را بیشتر بررسی کند. بنابراین صرف داشتن یک گواهی معتبر به این معنا نیست که همه مسائل بدون بررسی پذیرفته خواهند شد. بازرس ممکن است علاوه بر اسناد، شرایط واقعی موجود روی کشتی را نیز مورد توجه قرار دهد.
بازرس چگونه متوجه وجود مشکل می‌شود؟
همه مشکلات از طریق بررسی اسناد مشخص نمی‌شوند. گاهی یک بازرس با صحبت کردن با اعضای خدمه متوجه مسئله‌ای می‌شود که در اسناد وجود ندارد.
برای مثال ممکن است مدارک نشان دهند که ساعات کار و استراحت مطابق مقررات ثبت شده است، اما اظهارات خدمه یا بررسی سوابق عملیاتی نشان دهد که شرایط واقعی متفاوت بوده است. در چنین شرایطی، بازرس میتواند موضوع را دقیق‌تر بررسی کند. به همین دلیل، ثبت صحیح اطلاعات اهمیت بسیار زیادی دارد.
آیا دریانورد میتواند با بازرس صحبت کند؟
در شرایط مناسب، ارتباط میان بازرس و خدمه میتواند بخشی از فرآیند بررسی باشد. دریانورد باید اطلاعات واقعی را ارائه کند و اگر موضوعی را نمی‌داند، بهتر است صادقانه اعلام کند که از آن اطلاع ندارد.
نباید برای پنهان کردن یک مشکل، اطلاعات نادرست ارائه شود. از سوی دیگر، صحبت با بازرس نباید به معنای ایجاد درگیری با شرکت یا فرمانده باشد. هدف بازرسی، بررسی وضعیت واقعی کشتی است.
حقوق دریانورد در زمان بازرسی
دریانورد نیز در فرآیند بازرسی دارای حقوق و شأن حرفه‌ای است. او نباید به دلیل بیان صادقانه یک مشکل، تحت فشار قرار گیرد یا مجبور به ارائه اطلاعات نادرست شود.
اگر دریانورد درباره شرایط کار، پرداخت حقوق، ساعات استراحت، امکانات زندگی یا سایر مسائل مرتبط با حقوق خود نگرانی دارد، باید از سازوکارهای مناسب برای بیان آن استفاده کند.
با این حال، ادعاها باید تا حد امکان دقیق و قابل اثبات باشند. بیان مطالب نادرست یا اغراق‌آمیز میتواند اعتبار شکایت را کاهش دهد و حتی مشکلات جدیدی ایجاد کند.
اگر تخلفی پیدا شود چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر در جریان بازرسی یک عدم انطباق شناسایی شود، واکنش مناسب به ماهیت و شدت آن بستگی دارد. برخی موارد ممکن است با اقدام اصلاحی ساده برطرف شوند.
اما اگر نقص جدی باشد یا خطر قابل توجهی برای ایمنی، سلامت یا محیط زیست ایجاد کند، ممکن است اقدامات شدیدتری لازم شود. این اقدامات می‌توانند، بسته به شرایط و مقررات قابل اعمال، شامل موارد زیر باشند:
- الزام به رفع نقص
- بازرسی مجدد
- محدود کردن برخی عملیات
- و در موارد جدی، جلوگیری از حرکت کشتی یا توقیف آن
بنابراین نمی‌توان گفت هر نقصی منجر به توقیف کشتی می‌شود؛ شدت نقص و شرایط واقعی تعیین‌کننده است.
چه زمانی ممکن است کشتی توقیف شود؟
Detention یا توقیف کشتی یکی از جدی‌ترین پیامدهای یک بازرسی ناموفق است.
توقیف معمولاً زمانی مطرح می‌شود که یک یا چند نقص به اندازه‌ای جدی باشند که ادامه حرکت کشتی بدون اصلاح آنها با الزامات ایمنی یا مقررات قابل اعمال سازگار نباشد.
به بیان ساده، هر نقصی مساوی با توقیف نیست؛ اما یک نقص جدی میتواند حرکت کشتی را تا زمان برطرف شدن مشکل متوقف کند. این موضوع میتواند هزینه‌های سنگینی برای مالک یا بهره‌بردار کشتی ایجاد کند؛ از جمله هزینه‌های تأخیر، تعمیر، عملیات بندری و خسارت‌های تجاری احتمالی.
یک نقص کوچک چگونه میتواند به مشکل بزرگ تبدیل شود؟
گاهی یک نقص به‌تنهایی خطر بزرگی ایجاد نمی‌کند، اما وقتی چند نقص در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، تصویر متفاوتی ایجاد می‌شود.
برای مثال، اگر یک کشتی هم‌زمان دارای مشکلاتی در تجهیزات ایمنی، ثبت سوابق، آموزش خدمه و نگهداری تجهیزات باشد، بازرس ممکن است آن را نشانه‌ای از ضعف جدی‌تر در سیستم مدیریت ایمنی کشتی بداند. به همین دلیل، نگهداری صحیح و پیشگیری از نقص‌ها اهمیت زیادی دارد.
اهمیت ساعات کار و استراحت
یکی از موضوعات مهم مرتبط با MLC، ساعات کار و استراحت دریانوردان است.
کار طولانی‌مدت بدون استراحت کافی میتواند خستگی ایجاد کند و خستگی یکی از عوامل مهم مؤثر بر خطای انسانی و حوادث دریایی است.
ثبت ساعات کار و استراحت باید مطابق الزامات قابل اعمال انجام شود و سوابق باید تصویر واقعی از شرایط کاری خدمه ارائه کنند. ثبت صوری ساعات استراحت، در حالی که فرد عملاً مشغول کار بوده است، میتواند یک مشکل جدی ایجاد کند.
پرداخت حقوق دریانوردان
حقوق و دستمزد نیز از موضوعات مهم مورد توجه در چارچوب MLC است. دریانورد باید مطابق قرارداد و مقررات قابل اعمال، حقوق خود را دریافت کند.
اگر پرداخت‌ها با تأخیر مواجه شده باشد یا مبلغ پرداخت‌شده با مفاد قرارداد مطابقت نداشته باشد، موضوع میتواند نیازمند بررسی باشد. نگهداری فیش‌ها، سوابق پرداخت و اسناد قراردادی میتواند در چنین شرایطی اهمیت زیادی داشته باشد.
شرایط اقامت و زندگی روی کشتی
محل زندگی دریانوردان نیز بخشی از استانداردهای کار دریایی است. مواردی مانند موارد زیر می‌توانند در چارچوب الزامات مربوطه مورد توجه قرار گیرند:
- محل استراحت
- تهویه
- روشنایی
- بهداشت
- امکانات شست‌وشو
- امکانات تفریحی
- کیفیت غذا
- آب آشامیدنی
هدف این مقررات، ایجاد حداقل شرایط قابل قبول برای زندگی افرادی است که ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها در محیط کشتی زندگی و کار کنند.
شکایت دریانورد و MLC
MLC سازوکارهایی را برای رسیدگی به شکایات دریانوردان پیش‌بینی کرده است.
دریانوردی که احساس می‌کند یکی از حقوق مرتبط با شرایط کار و زندگی او رعایت نشده است، باید بتواند موضوع را از مسیرهای پیش‌بینی‌شده مطرح کند. یک فرآیند مناسب شکایت باید امکان بررسی موضوع را بدون ایجاد فشار یا ترس غیرضروری برای دریانورد فراهم کند.
بهتر است پیش از هر اقدام، دریانورد قرارداد، مقررات شرکت و رویه‌های مربوط به شکایت را بررسی کند.
نقش فرمانده کشتی
فرمانده کشتی نقش مهمی در فرآیند بازرسی دارد. او مسئول اداره کشتی و حفظ ایمنی آن در چارچوب قوانین و مقررات قابل اعمال است و باید همکاری لازم را با مقامات ذی‌صلاح انجام دهد.
فرمانده همچنین باید اطمینان حاصل کند که خدمه اطلاعات مورد نیاز را به شکل صحیح ارائه می‌کنند و اسناد و سوابق کشتی در دسترس هستند.
نقش شرکت کشتیرانی
مسئولیت آماده بودن کشتی تنها بر عهده خدمه نیست. شرکت و مدیریت کشتی باید سیستم مناسبی برای موارد زیر داشته باشند:
- نگهداری تجهیزات
- آموزش خدمه
- مدیریت اسناد
- پرداخت حقوق
- مدیریت ساعات کار و استراحت
- رسیدگی به شکایات
- تأمین نیازهای پزشکی
- رعایت الزامات MLC
یک کشتی سالم و ایمن نتیجه یک سیستم مدیریتی مناسب است، نه تلاش یک فرد.
مطالعه موردی
فرض کنیم در یک بازرسی، بازرس متوجه می‌شود که ساعات استراحت ثبت‌شده یکی از دریانوردان کاملاً منظم است. اما در گفت‌وگو با دریانورد مشخص می‌شود که او در چند نوبت خارج از ساعات ثبت‌شده مشغول کار بوده است.
در این شرایط، مسئله فقط یک اشتباه در ثبت اطلاعات نیست. بازرس ممکن است بررسی کند که آیا این موضوع فقط مربوط به یک نفر است، آیا سایر خدمه نیز شرایط مشابهی دارند، آیا برنامه کاری کشتی باعث ایجاد خستگی بیش از حد شده است، و آیا سیستم مدیریت شرکت از این موضوع اطلاع داشته است.
این مثال نشان می‌دهد که یک مغایرت ساده میتواند باعث بررسی عمیق‌تر سیستم کاری کشتی شود.
اشتباهات رایج دریانوردان در زمان PSC
برخی رفتارها می‌توانند شرایط را دشوارتر کنند:
- ارائه اطلاعات نادرست
- پنهان کردن عمدی مشکل
- پاسخ‌های متناقض
- امضای اسناد بدون مطالعه
- از بین بردن یا تغییر سوابق
- ایجاد درگیری با بازرس
- انتشار فوری اطلاعات محرمانه در شبکه‌های اجتماعی
بهترین رویکرد، آرامش، صداقت و همکاری حرفه‌ای است.
نکته حقوقی
وجود یک نقص در کشتی لزوماً به معنای نقض حقوق دریانورد یا تخلف عمدی شرکت نیست. همچنین هر اختلاف میان دریانورد و شرکت نیز لزوماً به معنای وجود تخلف MLC نیست.
هر موضوع باید بر اساس قرارداد، قوانین قابل اعمال، مقررات بینالمللی، اسناد کشتی و شرایط واقعی بررسی شود.
چک‌لیست ساده برای دریانورد
پیش از ورود کشتی به بندر، دریانورد بهتر است:
- مدارک شخصی خود را بررسی کند
- از معتبر بودن مدارک شغلی خود اطمینان داشته باشد
- ساعات کار و استراحت خود را مطابق واقع ثبت کند
- قرارداد کاری خود را در دسترس داشته باشد
- سوابق پرداخت حقوق را نگهداری کند
- مشکلات ایمنی را گزارش کند
- از تجهیزات حفاظت فردی استفاده کند
- در صورت وجود مشکل جدی، از مسیر مناسب آن را مطرح کند
جمع‌بندی
بازرسی دولت بندری یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظارت بر کشتیهای فعال در آب‌های بینالمللی است. هدف اصلی PSC، شناسایی کشتی‌هایی است که استانداردهای لازم را رعایت نمی‌کنند و ممکن است برای ایمنی، سلامت افراد یا محیط زیست خطر ایجاد کنند.
برای دریانوردان، اهمیت PSC فقط به تجهیزات فنی کشتی محدود نمی‌شود. شرایط واقعی زندگی و کار آنان نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد و MLC 2006 در این زمینه نقش مهمی دارد.
آگاهی از حقوق، ثبت صحیح اطلاعات، همکاری حرفه‌ای با بازرسان و گزارش به‌موقع مشکلات میتواند هم از حقوق دریانوردان محافظت کند و هم به افزایش ایمنی کشتی کمک نماید.
یک کشتی استاندارد فقط کشتی‌ای نیست که موتور و تجهیزات سالم داشته باشد؛ کشتی استاندارد، کشتی‌ای است که در آن ایمنی، سلامت، کرامت و حقوق انسان‌هایی که روی آن کار می‌کنند نیز جدی گرفته می‌شود.